Opinie: De spirit van Zwarte Piet

Opinie: De spirit van Zwarte Piet

14 november 2014 - door Partij voor Mens en Spirit - 1 reactie

Labels:

PietMenS
Lees ook de MenS visie: Het zogenaamde "Zwarte Pieten"

Sinterklaas: een feest dat verbindt

Wie kent hem niet: de vrolijk geklede, zwarte figuur die de weken voor 5 december in bijna alle krantjes en winkelcentra te vinden is. Dat is natuurlijk het hulpje van Sinterklaas! Met Sinterklaas en de Zwarte Pieten is elke Nederlander, zonder uitzondering, opgegroeid. De meeste mensen hebben wel een herinnering aan de pakjesavond in hun kindertijd, waarop vader of oom ineens onopvallend zou verdwijnen... waarna er vervolgens op de deur werd geklopt en daar had Zwarte Piet een grote jute zak met pakjes gebracht! Niet iedereen heeft deze zelfde ervaringen… maar één ding is zeker: de Sinterklaasviering met Zwarte Piet is een Nederlandse traditie en een kinderfeest dat velen van ons verbindt: kinderen en volwassenen van alle rangen en standen. Niemand is uitgesloten en iedereen doet mee.

Tevens is het een belangrijk onderdeel van de Nederlandse identiteit. De landelijke intocht die ieder jaar weer op tv wordt uitgezonden, wordt gevolgd door kinderen en volwassenen van alle leeftijden. Ik raak er ieder jaar weer door ontroerd hoe dat verhaal wordt nagespeeld met zoveel passie door de diverse acteurs, burgemeester, en hoe iedereen er in op gaat. Het is een stukje cultuur dat ons verbindt!

Mysterieuze vragen

Sinterklaas en de Zwarte Pieten zitten rondom 5 december net zo verweven in onze cultuur als de grachten in Amsterdam: ze zijn er gewoon en horen er helemaal bij. Waarom zijn ze er dan? Daar ga je alleen over nadenken als iemand anders, van buiten de Sinterklaas-cultuur, deze vraag toevallig opwerpt. Amerika heeft de Kerstman, wij hebben Sinterklaas!

En toch werd de afgelopen maanden deze vraag opgegooid: ‘waarom is Zwarte Piet zwart?’ “Nou”, antwoordde premier Rutte stuntelig: “Hij is zwart omdat hij zwart is, net zoals ik eruit zie hoe ik eruit zie”, maar dat was kennelijk geen antwoord dat de antwoordzoekers tevreden stelde. Waarom is hij zwart?... Zowel de vraag als het antwoord zijn in feite net zo mysterieus als het antwoord op de vraag waarom de pakjesboot uit Spanje komt. Niemand schijnt te weten vanuit welke haven hij dan eigenlijk vertrekt…

Is Zwarte Piet dan zwart omdat hij elke nacht door de schoorstenen kruipen moet om de schoentjes daaronder van cadeautjes en pepernoten te voorzien? Of is hij zwart geschminkt omdat hij in het donker dan niet gezien zal worden als hij al die pakjes verspreidt? Of komt hij dan uit een mysterieus land, ver, ver hier vandaan?

Zwart hoort bij Zwarte Piet zoals pinda’s bij pindakaas. Voor de Nederlanders doet de vraag waarom hij zwart is niet echt ter zake: het gaat namelijk om de vrolijkheid van het mysterieuze verhaal waarin de kinderen die zoet zijn geweest, pakjes krijgen en de rest met de zak terug naar Spanje wordt meegenomen…

Oorsprong van Zwarte Piet

Nu even switchend naar de realiteit van deze dag: sommige mensen geven een heel ander antwoord op de hierboven geopperde vraag: “Zwarte Piet is zwart omdat blanke Nederlanders zwarte mensen discrimineren. Zwarte Piet mag dus niet zwart zijn!”

Zwarte Piet is echter nooit bedoeld geweest om te discrimineren en de grote meerderheid van de gekleurde Nederlanders ervaart Zwarte Piet ook niet zo (http://www.rtlnieuws.nl/nieuws/binnenland/ophef-om-zwarte-piet#node_1151451).

Pauline Laumans (MenS-sympathisant) gaf mij een historische verklaring van Zwarte Piet die dit onderbouwt: “De historische afkomst van de Pieten die komt vanaf de Moren, die in de middeleeuwen, rond 1200, in dat deel van Europa/ Noord-Afrika leefden en die een zeer hoge beschaving hadden en die Sinterklaas, een bisschop uit dat werelddeel, meehielpen.” De Moren hebben daar veel betekend gehad op het gebied van wetenschap en kunst.

‘Hoor, de wind waait door de bomen’: in diverse liedjes wordt het verband tussen het Sinterklaasfeest en het donkere, gure jaargetijde bezongen. Rascha Wisse (MenSwerker) ervaart deze samenhang tussen cultuur en natuur elk jaar: “Als de bomen hun bladeren verliezen, duik ik opnieuw in mijn boeken over ontstaan van onze cultuur. In de late herfst, de tijd van Sinterklaas en Zwarte Piet, wordt mijn gevoel van delen met mijn medemens sterk aangewakkerd. Graag breng ik een lichtje aan in het leven van mijn dierbare medemensen. In het natuurlijke en agrarische jaarritme is dit de tijd van delen van de oogst. Door een innerlijk licht aan te steken zijn de donkere dagen toch vreugdevol en warm. Door mijn jaarlijkse terugkerende verwondering over de herkomst en betekenis van onze jaarfeesten, heb ik veel ontzag gekregen voor de invloed van de jaarritmes op mijn leven. " Deze invloed van de jaargetijden op het ontstaan van het Sinterklaasfeest komt sterk naar voren", meldt Micha Kuiper (MenSwerker), kijkend naar de grondslagen en voorlopers van dit 150 jaar oude feest. Hij stuitte op een verzameling zingevende mythen, samengebracht door Piet Winkelaar (http://www.50pluswereld.nl/ons-oudste-feest/): onze verre voorouders werden onder barre weersomstandigheden met ziekte en dood geconfronteerd, maar hielden met hun verhalen de hoop levend. Piet schrijft: “Dans en spring met zwarte Piet als de ondeugende en geestenbezwerende sjamaan, die opriep de vrees voor een donkere koude winter opzij te zetten en de pijn en het verdriet van het leven te overwinnen.”

Sint Nicolaas, wiens sterfdag wij vieren op 6 december, was bisschop van Myra in Turkije. Hij stond bekend om zijn vrijgevigheid aan mensen die arm waren of hulp nodig hadden.

De verschillende legendes, mythen en verhalen zijn achteraf met elkaar verweven geraakt. Geschiedkundig zijn er zoveel verschillende bronnen hierover te vinden, dat het laatste woord hier zeker nog niet over is gezegd. Er zal nog heel wat literatuuronderzoek nodig zijn en met bovenstaande is slechts een heel klein tipje van de sluier opgelicht.

In ieder geval heeft het Sinterklaasfeest dus niets te maken met de Nederlandse koloniën.

Boosheid: Zwarte Piet is voor mij geen discriminatie

Velen vinden het jammer dat deze weg van verstoring van een waardevol, authentiek kinderfeest is ingezet. Sjoerd Zoethout (MenSwerker) stelt: “Kinderfeestjes – die decennia bewezen hebben voor kinderen een waar feest te zijn -  daar moet je vanaf blijven. Zadel kinderen niet met jouw frustraties op.” Kinderen, waaronder ook het kind in ieder van ons als volwassene, worden nu betrokken in een discussie over racisme: kinderen die gek zijn op Zwarte Piet, die op zijn beurt niets anders wil dan kinderen vermaken met zijn spel.

Het is niet voor niets dat deze discussie veel Nederlanders diep raakt. Zwarte Piet raakt onze identiteit, cultuur en ook een stukje waardigheid van ons allen. Het is iets moois dat ons verbindt: een vrolijkheid waar wij trots op zijn.

Afgezien van die enkele ‘diehards’ in de samenleving, die het aandurven om via creatieve uitingen een positieve draai aan de discussie te geven, zoals door het ontwerpen van een vlag (http://www.spitsnieuws.nl/binnenland/2014/10/steun-voor-zwarte-piet-met-eigen-vlag), tal van petities (http://www.zwartepiet2014.nl/http://referendum.pietitie.nl/), facebook pagina’s en artikelen, is iedereen, en met name onze regering, bang om uitgemaakt te worden voor racist. Wie durft zijn mond nog open te doen en zijn/haar gevoel nog te tonen? Sterker nog, hopend de discussie te kunnen ontduiken - of misschien uit angst om als racistisch te worden weggezet - nemen diverse winkelketens alvast stelling aan: zij vervangen de chocolade Zwarte Pietjes in de schappen door Regenboog Pietjes. Laten wij Nederlanders “stoppen met discrimineren”!

Als een hond met de staart tussen de benen druipen wij, achter onze regering aan, af. We durven niet te zeggen hoe wij onze echt voelen: verdrietig, ontdaan, verbluft. Een prachtig, uniek en authentiek kinderfeest gaat ten gronde.

De Nederlander die Zwarte Piet van kinds af aan in zijn hart heeft gesloten kan geen kant op: de overheid neemt hem/haar verre van serieus en kijkt niet naar de oorsprong van Zwarte Piet, die niets met discriminatie te maken heeft. De Nederlandse overheid is subassertief in deze discussie. De 95% van de Nederlanders die het anders zien hebben geen inspraak en zijn marionetten geworden met een clownsgezicht.

Gelijkwaardigheid, ongeacht uiterlijk of rol

Een belangrijke, in Nederland volledig achterhaalde gedachte die sterk zou kunnen meespelen in de gedachten van degene die de discussie zijn begonnen of die zich gediscrimineerd voelen, is dat een ‘knecht’ of ‘hulpje’ minderwaardig zou zijn. Deze redenering is echter niet meer van deze tijd! Even ter vergelijking: dat zou namelijk alle ambtenaren minderwaardig maken aan de ministers/ wethouders en werknemers minder waard maken dan hun bazen. Reken maar op een opstand als deze ideeën als ‘waarheid’ zouden worden gevoeld!

Iemand die helpt is niets minder is dan degene die hulp geboden wordt. Sterker nog, hulpvaardigheid is toch één van de allermooiste eigenschappen? Niemand kijkt neer op degenen die Sinterklaas helpen. Iedereen helpt elkaar. Die Zwarte Pieten doen daar nog een schepje bovenop, want naast behulpzaam zijn ze ook heel vrolijk en delen ze (meestal pepernoten) naar hartenlust. Eigenschappen om jaloers op te zijn! Als acteurs mochten kiezen, zouden velen dan niet liever voor Zwarte Piet spelen dan voor Sint? Het is niet voor niets dat er rond 5 december zoveel Zwarte Pieten rondlopen. Ze zijn niets minderwaardig aan de Sint, integendeel! Door hun samenwerking maken ze het feest compleet.

Louis Bervoets (MenSwerker) geeft aan: “In een tijd als deze, die zo roerig en instabiel is, is het niet verwonderlijk dat mensen zoeken naar alle mogelijkheden om zijn of haar eigen pijn te verzachten. Zoek naar andere oplossingen en de ware reden van je pijn, en ga niet de zwartepiet uithangen!” Want in zwartepieten verzanden, dat doen we...

Psychologie van zelfacceptatie en gelijkwaardigheid

Ter vergelijking wil ik hier even stil staan bij de Kerstman. De hulpjes van de Kerstman zijn fijngebouwde, kleine elf-achtige mensen. In dat geval zouden kleine, tengere mensen zich toch behoorlijk gekwetst kunnen voelen. Waarom hebben deze kleine hulpjes geen ‘normaal’ postuur? Dikke mensen zouden zich flink gediscrimineerd kunnen voelen door die zwaarlijvige Kerstman en de regering aanmoedigen om die figuur toch maar wat maatjes dunner te maken. En mannen met mooie lange witgrijze baarden zouden zich rondom 5 december behoorlijk te kijk gezet kunnen voelen: de vergelijking met Sinterklaas ligt overal op de loer. Een Sint zonder baard zou dat probleem mooi oplossen!

Deze verzonnen voorbeelden tonen ons dat het niet de mogelijke vergelijking is, die kwetst, maar de gedachte of angst dat je jezelf minderwaardig voelt in zo’n vergelijking. Volgens Pauline Laumans, auteur van het boek ‘Vrijheid in Relaties: Het hebben van de juiste Identificatie’ is het ‘Zwarte Pietenprobleem’ “van psychologische aard door mensen die hun ‘oedipuscomplex’ en trauma's, zowel persoonlijk als in de familielijn nog niet hebben opgelost. Je wijst dan naar een ander, die jou raakt, in plaats van jezelf te helen. Pas als je jouw problemen van je afkomst, familielijn of je trauma's verwerkt ga je je leven leiden i.p.v. lijden. De mensen die willen dat de pieten veranderen lijden in hun leven maar leiden nog steeds niet.” Dit maakt het in feite een discussie over ‘heel’ worden: eigenwaarde en liefde voor jezelf en voor elkaar, in plaats van over discriminatie. Welke pijn en trauma’s zitten er in mensen of zelfs in hele bevolkingsgroepen? Hierop zou de dialoog zich moeten richten: op elkaar begrijpen en naar elkaar luisteren.

Symptoombestrijding van pesten

De hele dialoog heeft natuurlijk een diepere psychologische lading. Via de sociale media kwam een voorbeeld voorbij dat mij met afgunst vulde en dat ik toch graag deel. Iemand had als kind iets meegemaakt, dat hem of haar altijd was bijgebleven. De vader van een ander kind had naar een Afrikaanse man gewezen en geroepen, als zogenaamde misplaatste en misselijke ‘grap’: “Kijk, daar heb je zwarte piet!”. Dát is gemeen pestgedrag. Dat is onacceptabel en daaraan moet iets gedaan worden. Campagnes tegen pesten zouden zich m.i. dan ook moeten richten op volwassenen, want zij geven het voorbeeld aan onze kinderen. Nu echter gaat het over symptoombestrijding i.p.v. dat we de bron onderzoeken. Dit zou een heel andere dialoog opleveren, die gaat over ‘heel’ worden, liefde en acceptatie van de medemens en van jezelf!

Angstcultuur

Leven we niet in een angstcultuur als het om racisme gaat? Uiteraard is racisme verfoeilijk en moeten we er alles aan doen om dit uit te bannen. Het mag echter geen excuus zijn om anderen de mond te snoeren die het niet met jouw opvattingen eens zijn.

Waar houdt het op? Een begeleidende brief bij de petitie ‘http://www.zwartepiet2014.nl/’ geeft aan: “Het introduceren van een aangepaste Piet, naast de traditionele Zwarte Piet, is enkel een eerste stap naar de ontkrachting van ons authentieke, traditionele feest. De bestuursrechter van Amsterdam heeft reeds besloten dat Zwarte Piet een negatieve stereotypering van zwarte mensen is, waardoor hij als racistisch veroordeeld kan worden. In deze lijn zal men proberen om hem te verbieden, waarna enkel de ‘politiek correcte’ Piet nog zal zijn toegestaan. In de praktijk zal dit betekenen, dat u straks strafbaar bent als u als Zwarte Piet optreedt of anderen als Zwarte Piet optreden laat. Als men Zwarte Piet werkelijk gaat behandelen als een racistische uiting, voorziet de strafwet hiervoor in een gevangenisstraf tot zes maanden of een geldboete tot 8.100 euro. Voor ‘veelplegers’ kan dit oplopen tot een jaar gevangenisstraf of een boete van maximaal 20.250 euro (Artikel 137e van het Wetboek van Strafrecht). De nieuwe Piet zal na verloop van tijd waarschijnlijk uitsterven, bij gebrek aan enthousiasme van de mensen. Zo blijft er uiteindelijk niets over van deze mooie traditie. Hier blijft het niet bij. Als Zwarte Piet is verbannen, zullen andere cultuurschatten volgen. Vanuit een globalistische ideologie wil men alle onderscheidende kenmerken van de verschillende plaatselijke culturen uitvlakken.” Zou het zover kunnen komen?

Hart voor Zwarte Piet

Je kunt mensen een keer hazelnoot- of cashewpasta laten proeven. Maar je kunt ze niet verbieden om van pindakaas te houden, als ze van pindakaas houden! Een Zwarte Piet die niet zwart mag zijn, is als pindakaas die geen pinda’s mag bevatten. Alle tumult rondom Zwarte Piet maakt 1 ding duidelijk: veel Nederlanders voelen zich sterk verbonden met Zwarte Piet. Zij hebben veel respect voor deze onmisbare vriend van Sint Nicolaas die hun, en vooral hun kinderen, ieder jaar weer verblijdt met cadeautjes en grappen.

Je kunt hoog en laag blijven springen en beweren dat het een racistische uiting is, maar voor mij en vele Nederlanders blijft het antwoord: Zwarte Piet is voor ons zwart omdat wij van een zwarte Zwarte Piet houden. Hij is precies goed en mooi zoals hij is. Sjoerd Zoethout: “Kinderen van alle nationaliteiten en kleuren spelen met elkaar. Maar als wij, volwassenen, kinderen inprenten dat er ‘verschillen’ zijn, ja dan nemen kinderen dat over.” Als wij gaan vertellen dat Zwart Piet niet zwart mag zijn, dan zeggen wij in feite dat er iets mis is met zwart. Dan creeeren en benadrukken we juist de verschillen, terwijl kinderen daar helemaal niet mee bezig zijn!

Dit wordt ook benadrukt in een interview in Trouw (

http://www.trouw.nl/tr/nl/4492/Nederland/article/detail/3785764/2014/11/08/De-antiracisten-houden-racisme-in-stand.dhtml) met Adrian Hart, antiracist en filmmaker: “Kinderen zijn kleurenblind. Zij kunnen volwassenen nog heel wat leren over hoe we met elkaar kunnen omgaan zonder racistisch te zijn. Die vanzelfsprekendheid verandert pas wanneer je ze gaat vertellen dat racisme fout is. Want daarmee leg je een concept uit dat ze helemaal niet kenden.”

Met zwart is niets mis! Dus ook met Zwarte Piet niet.

Zwarte Piet in de politiek

Welke bestuurder is niet bang en heeft voldoende ruggengraat om hier de waarheid over te zeggen? Onze onderburen, de Belgen hebben het slim bekeken. In Vlaanderen is het Sinterklaasfeest erkend als cultureel erfgoed. “Sinterklaas en Zwarte Piet zijn geen racistische figuren. Tot die conclusie komt het Interfederaal Gelijkekansencentrumin Brussel.” (http://nos.nl/artikel/713871-meldpunt-zwarte-piet-geen-racisme.html).

Als ik nu in de Tweede Kamer zou zitten, dan zou ik ervoor pleiten dat ook in Nederland het Sinterklaasfeest, inclusief Zwarte Piet, wordt erkend als cultureel erfgoed. En dat Zwarte Piet (weer) gewoon zichzelf mag zijn!

Daarnaast ben ik blij dat MenS een bredere dialoog in gang wil zetten tussen mensen van alle culturen (http://mensenspirit.nl/programma/#Samen-leven-multi-menselijke-samenleving). Begrijpen en horen wij elkaar echt? Deze discussie over Zwarte Piet heeft de potentie in zich om een dialoog te worden, die kan leiden tot nóg meer eenheid. Dat zou het Sinterklaasfeest pas echt terug in zijn waarde zetten!

door Anna van der Heijden

met dank aan: Pauline Laumans Rascha Wisse Louis Bervoets Sjoerd Zoethout voor waardevolle bijdragen en feedback.
Back to Top